Täzelikler

Halkara pul gaznasy: 2019-njy ýylda Türkmenistanyň jemi içerki önüminiň 6,3 göterim derejede ösmegine garaşylýar

17.11.2019
1574013608
Aşgabatda 5-12-nji noýabr aralygynda Halkara pul gaznasynyň (HPG) hanym Nataliýa Tamirisanyň ýolbaşçylygyndaky wekili...

Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi

15.11.2019
1573847704
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda şu ý...

Türkmenistanda bilim we sport boýunça Halkara sergi we ylmy maslahat geçirilýär

14.11.2019
1573755877
Şu gün paýtagtymyzda “Bilim we sport Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe” atly Halkara sergi we ylmy maslahat ...
  • Image
  • Image

Halk hojalyk toplumyny döwrebaplaşdyrmak — ykdysady ösüşiň ugry

13.11.2019
1573673491
Türkmenistanyň durnukly ösüşini we rowaçlygyny üpjün etmek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet ...

«Media-Türkmen» Habarlar agentligi RF DIM-niň žurnaly bilen hyzmatdaşlygy ýola goýar

12.11.2019
1573666197
«Media-Türkmen» Habarlar agentligi bilen Russiýa Federasiýasynyň Daşary işler ministrliginiň «Международная жизнь» («...

Maliýe ulgamyny kämilleşdirmek we sanlaşdyrmak — Türkmenistanyň ykdysady ösüşiniň alamatlary

11.11.2019
1573492097
Ýurdumyzyň ykdysady durmuşyndaky esasy wakalary şöhlelendirýän hem-de hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedo...

Türkmenistanda Hasyl toýy dabaraly bellenildi

10.11.2019
1573409927
Şu gün ýurdumyzda türkmen topragynyň rysgal-berekedini, oba hojalyk işgärleriniň zähmetsöýerligini, ekerançylarymyzyň...
  • Image
  • Image

Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisi

08.11.2019
1573246361
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň, Aşgabat şäheriniň he...



TÜRKMEN PULY - BAGTYÝARLYK GURALY


Image

Mähriban Arkadagymyzyň parasatly ýolbaşçylygynda, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň her bir güni uly üstünliklere, rowaçlyklara, şanly wakalara beslenýär. 2019-njy ýylyň 1-nji noýabrynda Türkmen puly – manadyň dolanyşyga girizilen gününiň 26 ýyllygy dabaraly belleniler.

1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda milli pulumyzyň dolanyşyga girizilmegi ýurdumyzyň pul dolanyşygynyň taryhynda ähmiýetli waka boldy. Ol türkmen döwletiniň Garaşsyzlygynyň pugtalandyrmagynyň ýolunda möhüm ädim boldy. Milli pula eýe bolmak we maliýe-pul özgertmelerini durmuşa geçirmek bilen, ýurdumyzyň ykdysadyýeti özüniň yzygiderli ösüşi hem-de halkara gatnaşyklary ulgamyna has-da ýakynlaşmagy üçin kuwwatly itergi aldy.

Pul dolanyşygy öz gözbaşyny iň gadymy döwürden alyp gaýdýar. Uzak geçmişde adamlaryň arasynda alyş-çalyş edilen wagtynda onuň öwezini tutup biljek aýratyn haryda-pula isleg döräpdir. Ýer ýüzüniň dürli ýerlerinde, dürli eýýamlarda ýelekler, balykgulaklar, merjenler, kumuş, altyn ýaly dürli zatlar şunuň ýaly puluň wezipesini ýerine ýetiripdir.

Pullar adamzat siwilizasiýasynyň aýrylmaz bir bölegi bolup, pul dolanyşygynyň taryhy bolsa ýer ýüzüniň islendik ýerinde jemgyýetiň ösüş derejesiniň esasyny düzýän örän möhüm şertleriň biridir.

Pullaryň metal şaýylyklar görnüşinde peýda bolmagy döwletiň kemala gelmegi bilen baglanyşyklydyr. Metal pullary we ýasalyş tehnikasy boýunça şaýylyklara meňzeş bolan medallary, žetonlary öwrenýän ylma “numizmatika” diýilýär.

Türkmenistanyň çäklerinde örän gadymy şäherleriň harabaçylyklarynyň hemmesinde diýen ýaly metal pullar - şaýylyklar tapyldy. Ol şaýylyklar gadymy söwdany, pul dolanyşygyny, geçen eýýamlaryň ykdysadyýetini öwrenmegiň çeşmesidir. Bular alymlar tarapyndan giňden öwrenilýär. Şaýylyklarda geçen eýýamlaryň äheňleri, ony taýýarlaýjy nakgaşlaryň ussatlygy, ussahanalaryň tehniki mümkinçilikleri öz beýanyny tapypdyr. Şeýle hem bu şaýylyklar gadymyýetiň halklarynyň ideologik baýlyklaryny, syýasy ýörelgelerini, jemgyýetçilik durmuşyny öwrenmek üçin örän möhüm çeşmedir.

Gadymy teňňeler ýa-da numizmatik materiallar öwrenilende näbelli şäherleri, patyşalyklary, hökumdarlary we olaryň ýaşaýyş durmuşyny, kanunlaryny, ýurduň uzak geçmişdäki başga ýurtlar bilen ykdysady, syýasy we söwda aragatnaşyklaryny, onuň içerki ykdysady ýagdaýyny, halk köpçüliginiň durmuş derejesini häsiýetlendirýän gymmatly taryhy maglumatlary almak bolýar.

Belli bir agrama, forma we gymmata eýe bolan metal pul dünýäde ilkinji gezek Kiçi Aziýada ýerleşen Lidiýa döwletinde biziň eýýamymyzdan öňki VII asyrda çykarylypdyr. Ol pullar elektrden - altyn bilen kümüşiň gyryntgysyndan ýasalypdyr. Metal pul soňra grek şäherlerine, Eýrana we beýleki ýurtlara ýaýrapdyr.

Türkmenistanyň çäklerinde ulanylan iň gadymy metal pul biziň eýýamymyzdan öňki VI asyra degişlidir. Ol Eýranda Ahemeniler nesilşalygy tarapyndan çykarylan, agramy 8 grama barabar bolan altyn puldyr. Bu sebitde altyndan soňra, kümüş şaýylyklar zikgelenip başlapdyr.

Adamzat medeniýetine örän uly täsir eden ýagdaýlaryň biri-de Beýik ýüpek ýolunyň döremegi we rowaçlanmagydyr. Ol Ýewropanyň we Aziýanyň köp halklarynyň gazananlaryny özünde jemläp dünýä ýüzüniň keşbini düýpli özgerdipdir. Pileden ýüpek taýýarlamagyň usullaryny bilmeýän ýewropalylar şu ajaýyp mata uly isleg bildiripdirler, we olar şol matalaryň Gündogar Ortaýer deňziniň ýurtlaryna eltilmegini gurnapdyrlar. Harytlaryň görnüşi barha artypdyr. Halkara söwdanyň ösmegi maliýe işleriniň ösmegini şertlendiripdir.

Pullar adamzat siwilizasiýasynyň aýrylmaz bir bölegi bolup, pul dolanyşygynyň taryhy ýer ýüzüniň islendik ýerinde halkyň medeniýetiniň, jemgyýetiň ösüş derejesiniň esasyny düzýän örän möhüm ýagdaýlaryň biridir.

Häzirki döwürde manadyň durnuklylygy we onuň goraglylygy halkyň hal-ýagdaýynyň ýokarlanmagynyň esasy gözbaşlarynyň biridir.

Milli pulumyz eziz Diýarymyzy durmuş-ykdysady taýdan üstünlikli ösdürmegiň aýrylmaz görkezijisi, döwletiň karz-pul syýasatynyň ygtybarly, ynamly guralyna öwrülip, durmuşymyza ykjam ornaşyp bildi. Döwletimizde nyrhlaryň durnukly, elýeterli saklanmagy türkmen manadynyň ygtybarlygyna janly şaýatdyr. Munuň özi ýurdumyzyň ilatynyň ýokary satyn alyjylyk ukybyny birkemsiz üpjün edýär.

Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe, Gahryman Arkadagymyzyň başlangyçlary we taýsyz tagallalary netijesinde, türkmen puly bilen biz bagtyýar bolduk. Halkymyz bolelin durmuşa ýetdi. Halkymyzy eşretli we owadan geljege alyp barýan Mähriban Arkadagymyzyň jany sag, il-ýurt bähbitli alyp barýan işleri mundan beýläk hem rowaç bolsun!



Rana Galaýewa.,
Türkmenistanyň Zähmet we ilaty
durmuş taýdan goramak ministrliginiň
Usulyýet müdirliginiň baş hünärmeni.


«Watan» gazeti, № 132 (13110), 31.10.2019ý