Täzelikler

Türkmenistanyň Prezidenti sanly ulgam arkaly iş maslahatyny geçirdi

26.07.2021
27 07 1
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanly ulgam arkaly iş maslahatyny geçirdi. Oňa Ministrler Kab...

Türkmenistanly mekdep okuwçylarynyň halkara matematika olimpiadasynda gazanan üstünligi

26.07.2021
23b1ab5dafbb5ec4c41394d51db1c5a92a97ab4621657ad38aee2a348ce9c227
Türkmenistanly mekdep okuwçylary – Nagym Taňrygulyýew, Muhammetmyrat Goçmyradow, Jennet Zamanowa dagy 14-nji iýuldan ...

Türkmenistan «Russiýa – Yslam dünýäsi: KazanSummit 2021» sammitine gatnaşar

20.07.2021
5b423f5596e96e74e7d18616ee82a2e69f0754d7327f054e632120c5d076f942
28 – 30-njy iýulda Tatarystan Respublikasynda «Russiýa – Yslam dünýäsi: KazanSummit 2021» atly XII halkara ykdysady s...

Milli Liderimiziň amala aşyrýan «Açyk gapylar» syýasatynyň ugry bilen

15.07.2021
Ecc235896ac7848f53ce5916bd3c14a89f6986ffb6123b31c972bb90f0aa1166
Türkmenistanyň Prezidentiniň Buýrugyna laýyklykda, «Merkezi we Günorta Aziýa: sebit özara baglanyşygy. Şertler we müm...

Merkezi we Günorta Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň geljegini Daşkentde geçiriljek konferensiýa gatnaşyjylar ara alyp maslahatlaşarlar

14.07.2021
8ae887b6fd1727e0adf0260caec25c2236181e96986c03a6c13795fa4f4935af
Iýul aýynyň 15-16-synda Daşkentde geçiriljek “Merkezi we Günorta Aziýa: sebitleýin özara gatnaşyk. Kynçylyklar we müm...

Türkmen-hytaý gatnaşyklary berkeýär

13.07.2021
8c128f19b55223883e7e34d248ba27cfcb44f6c6c76a0176062fb55fc43f6ec1
Türkmenistanyň Daşary işler ministri R.Meredowyň Hytaý Halk Respublikasynyň Daşary işler ministri Wan I bilen duşuşyg...

Benziniň dünýädäki orny

08.07.2021
63451a1e642dfabd7ea7bc661fc10279f219a2f3426f01fe4d82dca23e2c226c
Dünýä ýurtlarynda benziniň bahasy barada maglumat çap edýän ýörite saýtlar Türkmenistanda oktan derejesi 95 bolan ben...

Hormatly Prezidentimiz “Arkadag” myhmanhanasynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy

29.06.2021
P 003
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gün-günden gözelleşýän ak mermerli paýtagtymyzyň ajaýyp künje...
  • Image
  • Image



GENDER SYÝASATY: ZENAN MERTEBESI BELENTDIR


Ählumumy durnukly ösüşi üpjün etmegiň möhüm ugurlaryň biri hökmünde kesgitlenen «Gender deňligini üpjün etmek we aýallaryň hem-de gyzlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek» atly 5-nji maksat ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynyň ähli ugurlaryna gatnaşmakda aýallaryňdyr erkekleriň deň hukuklaryny we mümkinçiliklerini durmuşa geçirmek bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Jemgyýetçilik ösüşiniň esasy özgerdiji güýji hökmünde aýallaryň işjeňligini mundan beýläk-de artdyrmak bilen bagly döwrüň möhüm meseleleri 2030-njy ýyla çenli döwür üçin durnukly ösüşiň Gün tertibinde merkezi orunlaryň birini eýeleýär.

Mälim bolşy ýaly, islendik dünýewi, hukuk we demokratik döwletde jemgyýetiň ösen derejesi birnäçe ölçegler arkaly kesgitlenilýär. Jemgyýetde zenanlaryň tutýan orny, olaryň ýaşaýyş derejesi şeýle häsiýetli ölçegleriň biridir. Jemgyýetimiziň deň hukukly agzasy bolmak bilen, türkmen zenanlary ykdysadyýetimiziň dürli pudaklarynda zähmet çekip, ýurdumyzyň ykdysady taýdan rowaçlanmagyna öz mynasyp goşantlaryny goşýarlar. Türkmen jemgyýetiniň döwrebap derejede ösmeginde, milli däp-dessurlarymyzy gorap saklamakda we olary nesilden-nesle geçirmekde zenanlarymyza aýratyn orun degişlidir.

Aslynda gender deňliginiň üpjün edilmegi hukuk jemgyýetiniň ösen derejesini alamatlandyrýan esasy görkezijileriň biri bolup, ol deňhukuklylyk ýörelgesine daýanýan raýat jemgyýetini gurmaga çalyşýan ýurtlara häsiýetlidir. Baş maksady jyns alamaty boýunça kemsitmeleri aradan aýyrmakdan, deň hukukly jemgyýeti kemala getirmekden ybarat bolan bu syýasaty durmuşa geçirmek, bir tarapdan, diňe ykdysady taýdan kuwwatly ýurtlara başardýan bolsa, beýleki tarapdan, ol durmuş ulgamyny nazarlaýan ösüşi ileri tutýan döwletlere mahsusdyr. Bu iki aýratynlygyň biziň ýurdumyza-da häsiýetli bolmagy has-da guwandyryjydyr.

Halkara bilermenleriň berýän bahalaryna görä, gender jemgyýetçilik ösüşinde bolup geçýän durmuş hadysalarynyň sebäplerine düşünmegiň netijeli guraly hökmünde häsiýetlendirilýär. Aýallaryň hukuklarynyň we bilim almak mümkinçilikleriniň giňeldilmegi, netijede, olaryň işçi güýjüniň, zehininiň ählumumy derejede ulanylmagy ykdysady we durmuş häsiýetli üstünlikleriň möhüm bölegi hasaplanýar. Syýasatyň bu görnüşi maşgala, bilim almak, durmuş taýdan goraglylyk, zähmet şertleri, iş bilen üpjünçilik ýaly çygyrlary öz içine alýar.

Işjeň gender syýasaty Durnukly ösüşiň garyplygy aradan aýyrmak (1-nji maksat), sagdyn durmuş ýörelgesini we ýokary hilli bilimi üpjün etmek (3-nji we 4-nji maksatlar), ykdysady ösüş we ilaty iş bilen üpjün etmek (8-nji maksat), deňsizligi azaltmak (10-njy maksat) ýaly maksatlarynyň üstünlikli amala aşyrylmagyna hem täsirini ýetirýär.

Ýurdumyzda gender deňligini gazanmak boýunça çäreleriň meýilnamalaýyn esasda durmuşa geçirilýändigi aýratyn nygtalmaga mynasypdyr. Bu ugurda halkara kadalara laýyklykda, milli kanunçylygyň yzygiderli kämilleşdirilmegi, aýallary döwlet häkimiýeti we dolandyryş edaralarynyň işine işjeň çekmäge, olaryň bilim derejesini we hünär taýýarlygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen maksatnamalaryň işlenip taýýarlanmagy hem-de durmuşa geçirilmegi gender deňligini gazanmak meselesiniň döwlet syýasatynyň aýrylmaz bölegi bolup durýandygyny görkezýär.

2020-nji ýylyň 4-nji dekabrynda «Türkmenistanda gender deňligi boýunça 2021-2025-nji ýyllar üçin Hereketleriň milli meýilnamasynyň» tassyklanmagy zenan mertebesini dabaralandyrmak babatda düýpli işleriň bitirilýändigini doly subut edýär. Bu Meýilnamanyň «Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» diýlip yglan edilen 2021-nji ýylda durmuşa geçirilip başlanmagynda hem uly many bar. Çünki, ýurtda parahatçylygyň höküm sürmegi köp sanly bähbitli işleri amala aşyrmak üçin amatly şertleri döredýän bolsa, özara ynanyşmak dünýä döwletleriniň arasynda dürli ugurlarda hyzmatdaşlygyň ösdürilmegini şertlendirýär. Ene we işgär hökmünde zenanlarymyz barada döwlet derejesindäki aladany şeýle işleriň hatarynda bellemek bolar.

Mälim bolşy ýaly, şu ýyl ýurdumyzda Milli Geňeşiň Halk Maslahatynyň agzalygyna saýlawlar geçirildi. Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň agzalygyna saýlananlaryň 27 göteriminiň zenanlar bolmagy aýal-gyzlaryň ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy, durmuş-ykdysady we medeni-ynsanperwer durmuşyna işjeň gatnaşýandygynyň, döwletiň zenanlaryň hukuklaryny giňeltmek boýunça uly işleri geçirýändiginiň nobatdaky subutnamasy boldy.

Zenan mertebesini beýgeltmegiň taryhy kökleri biziň milli medeniýetimizde, jemgyýet tarapyndan ykrar edilýän gymmatlyklarymyzda aýdyň beýanyny tapýar. Hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda häzirki döwürde amala aşyrylýan durmuş syýasatynyň mazmuny zenan sarpasyny dabaralandyrmakda nusga alarlykdyr. Eneligi we çagalygy goramak boýunça döwlet kömek pullarynyň birnäçe görnüşleriniň girizilmegi, işleýän we bilim alýan gelin-gyzlarymyza birnäçe ýeňillikleriň berilmegi jemgyýetiň deň hukukly agzalary bolan zenanlarymyzyň durmuş goraglylygyny üpjün etmegiň esasy ugurlarydyr. Bu esaslar milli kanunçylygymyzda berkidilendir. Şunuň bilen birlikde, häzirki döwürde ýurdumyzda gazanylýan ykdysady netijeler zenanlaryň durmuş goraglylygyny güýçlendirmek üçin täze mümkinçilikleri döredýär. Aýallaryň iş bilen üpjünçiligi, enäniň we çaganyň saglygyny goramak ýaly meseleler döwlet syýasatynda ileri tutulýan ugurlar bolup durýar.

Türkmenistanyň Zähmet Kodeksiniň 84-nji maddasynda göwrelilik we çaga dogluşy bilen baglanyşykly goşmaça rugsadyň, 35-nji maddasynda göwreli aýallaryň has ýeňil we saglyk ýagdaýy boýunça wagtlaýyn başga işlere geçmekleriniň göz öňünde tutulmagy, şeýle-de 2012-nji ýylda kabul edilen Ilaty durmuş taýdan goramak hakynda kodeksiň 55-nji maddasynda 3 ýaşa çenli çaga seretmek boýunça döwlet kömek pulunyň täze görnüşiniň girizilmegi döwletimiziň zenanlar barada edýän aladalarynyň aýdyň subutnamasydyr.

«Zenan kalby» ordeniniň döredilmegi we köp çagaly enelere Türkmenistanyň «Ene mähri» diýen hormatly adynyň dakylmagy ýurdumyzda enelige goýulýan sarpanyň ýene-de bir ykrarnamasydyr. Şeýle hormata eýe bolýan enelerimiziň sanynyň barha artýandygy ýurdumyzda ýaşaýyş-durmuş şertleriniň yzygiderli ýokarlanýandygyna, maşgalanyň sarpasyny belentde tutmakda ata-babalarymyzdan galan ýörelgeleriň dowam etdirilýändigine güwä geçýär.

Zenanlaryň kanun çykaryjy hem-de döwlet dolandyryş edaralarynda ýolbaşçy wezipelerde işlemegi türkmen gelin-gyzlarynyň jemgyýetde tutýan ornunyň has-da pugtalanýandygyny, şeýle-de olara diňe bir ýaş nesli mynasyp derejede terbiýelemekde däl, eýsem, jemgyýetiň okgunly we döwrebap ösüşini üpjün etmekde hem aýratyn ornuň degişlidigini alamatlandyrýar. Bu gün zenan - alym, zenan - telekeçi, zenan - Watany goraýjy, zenan – döwlet işgäri, olar ýurdumyzyň gülläp ösüşlerine öz mynasyp goşandyny goşýarlar.

Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda erkekler bilen aýallar deň raýatlyk hukuklaryna eýedirler. Bu ýagdaý ýurdumyzda gender deňliginiň hukuk binýadynyň mäkäm tutulandygynyň aýdyň subutnamasydyr. Aýal-gyzlarymyzyň deňhukuklylygy ýurdumyzyň Konstitusiýasy, Kanunlary, şeýle-de Türkmenistanyň gatnaşýan halkara konwensiýalary tarapyndan berilýän ähli hukuklaryň we mümkinçilikleriň amala aşyrylmagy bilen kepillendirilendir. Şu ýyl «Türkmenistanda gender deňligi boýunça 2021-2025-nji ýyllar üçin Hereketleriň milli meýilnamasyny» amala aşyrmaga girişilmegi aýal-gyzlary döwlet işine çekmek, olary jemgyýetiň özgerdiji güýjüne öwürmek boýunça döwlet çäreleriniň birnäçesiniň durmuşa geçirilmegini şertlendirýär.



Maýagözel BABAÝEWA,
Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginiň
Zähmet gory we iş üpjünçilik müdirliginiň başlygynyň orunbasary,
ykdysady ylymlaryň kandidaty.



«Türkmenistan» gazeti, № 149 (30075). 15.06.2021ý.